خواب ماهی ها در شب

آیا ماهی ها می خوابند؟

Do Fish Sleep

یک سوال رایج در میان کسانی که از ماهی و آکواریوم نگهداری می نمایند این است که آیا ماهی ها نیز می خوابند. قطعا جواب این سوال بله است، اما شکل آن ممکن است آن گونه که انتظار دارید نباشد. ماهی ها نیز مانند اکثر جانداران، برای حفظ سلامت خود و به عنوان بخشی از عملکرد طبیعی بدن خود به خواب نیاز دارند. اما خواب آن ها بدون نیاز به بستری برای استراحت و همچنین بدون بستن پلک ها انجام می گیرد. در واقع ماهی ها پلک ندارند.

در این مقاله نحوه خواب ماهی ها و نحوه تشخیص زمان خواب آن ها توضیح داده می شود.

ماهی ها چگونه می خوابند؟

برخلاف جانداران خشکی، در یک محیط آبی، استراحت ماهی‌ها در یک مکان امکان‌پذیر نیست. بسته به شناوری و جریان‌های محلی، هر ماهی که شنا را متوقف کند و آگاهی محلی خود را خاموش کند، در معرض خطر دور شدن از امنیت و تبدیل شدن به یک وعده غذایی آسان قرار می‌گیرد. برخی از گونه‌های ماهی ها، مانند ماهی پیکاسو (triggerfish)، می‌توانند با استفاده از سازگاری‌های تخصصی باله که آن ها را در جای خود قفل می‌کند، خود را در شکافی لنگر بیندازند. برخی دیگر از گونه های ماهی ها که به صورت دسته‌ای شنا می‌کنند، می‌توانند به همسایگان نزدیک خود تکیه کنند تا در صورت لزوم آن ها را از مشکلات پیش رو مطلع سازند.

ماهی‌ها در هنگام خواب، همچنان قادر به حفظ تنفس و حرکات جزئی خارجی هستند. سیستم تنفس ماهی به دو صورت تنفس قوچی و تنفس پمپی تقسیم می‌شوند. تنفس قوچی، که معمولاً در بسیاری از کوسه‌های اقیانوس آزاد و گونه‌های ماهی های بزرگ مشاهده می شود به گونه ای است که لازم است ماهی شنا کند تا آب را از روی آبشش‌های خود پمپ کند. خواب در این گونه‌ها نیاز به حرکت رو به جلو دارد، در غیر این صورت ماهی قادر به تنفس نخواهد بود و احتمالاً به کف اقیانوس فرو می‌رود. تنفس پمپی یا دهانی، در اکثر گونه‌های ماهی های آکواریومی ریف و معمولی مشاهده می شود که در این حالت ماهی برای تنفس، دهان خود را باز و بسته می‌کند، به این معنی که می‌تواند در یک مکان استراحت کند، مشروط بر اینکه به باز و بسته کردن دهان خود ادامه دهد.

چگونه می توان فهمید که ماهی چه زمانی در خواب است؟

با توجه به این که ماهی ها برای خواب در رختخواب جمع نمی‌شوند، دانستن زمان خواب ماهی و فراهم کردن زمان کافی در شب برای سلامت کلی ماهی شما ضروری است. مطالعات نشان داده‌اند که ماهی‌ها می‌توانند مانند سایر حیوانات مهره‌دار، علائم کمبود خواب را نشان دهند.

برای اینکه ماهی‌های شما بتوانند به خوبی بخوابند، بسیار مهم است که یک دوره روشنایی و تاریکی روزانه برای آکواریوم خود فراهم کنید. می‌توانید از روشنایی محیطی یا چراغ آکواریوم زمان‌بندی شده استفاده کنید. همچنین می توانید چراغ‌های خود را به صورت دستی روشن و خاموش کنید تا حداقل ۸ ساعت تاریکی برای ماهی‌های خود در طول شبانه روز فراهم کنید. بسته به گونه موجود در آکواریوم، دوره‌های تاریکی ممکن است متفاوت باشد. همچنین همه گونه‌های ماهی از چراغ آکواریومی با شدن نور زیاد استقبال نمی‌کنند و این مسئله می تواند در بلند مدت موجب کوری ماهی گردد.

ماهی‌ها پلک ندارند، بنابراین نمی‌توانید از مشاهده چشمان بسته برای تشخیص خواب آن ها استفاده کنید. در موجودات ساکن خشکی، پلک ها مسئول مرطوب نگه داشتن قرنیه هستند که در فضای آبی چنین نیازی احساس نمی شود. بنابراین فقط به این دلیل که چشمان ماهی شما باز است نمی توان گفت که ماهی بیدار است. ماهی ها ممکن است در زمان خواب شنا کنند و نفس بکشند، اما قطعا هوشیاری کمتری نسبت به محیط اطراف خود خواهند داشت.

چند نکته جهت تامین خواب مناسب برای ماهی های آکواریومی

برای داشتن آکواریومی با ماهی های سالم و سرحال، لازم است که زمان مناسب برای خواب آن ها را تامین نمایید که برای تامین این زمان، لازم است که برخی از موارد در نظر گرفته شوند.

چیدمان آکواریوم

ماهی‌هایی که خواب هستند اغلب در کف آکواریوم معلق می‌مانند و در این مکان استراحت می‌کنند. ماهی‌های دسته‌ای اغلب در گروه‌های کوچک قرار می‌گیرند. در حالی که برخی دیگر ممکن است نقطه خاصی در آکواریوم داشته باشند که ترجیح می‌دهند در آن جا استراحت کنند. این مکان ممکن است یک گوشه از آکواریوم یا غاری صخره ای باشد که می‌تواند تا حدودی ماهی را از خطر شکارچیان محافظت کند. اگر ماهی شما خواب باشد و ناگهان وحشت‌زده شود، می‌تواند در تلاش برای فرار سریع از خطر، معمولاً با برخورد به دیواره آکواریوم یا یک وسیله تزئینی، آسیب ببیند. به عنوان حیوانات طعمه، اکثر ماهی‌ها در صورت غافلگیر شدن، واکنش بسیار سریعی برای فرار یا مبارزه نشان می‌دهند. با توجه به موارد گفته شده توصیه می شود که در طراحی و چیدمان آکواریوم خود، فضاهایی دنج را برای استراحت و پناه گرفتن ماهی های خود در نظر بگیرید.

سر و صدا

در طول دوره‌های تاریکی و در زمان استراحت ماهیان آکواریوم، از هرگونه لرزش ناگهانی مانند کوبیدن در یا ایجاد صداهای بلند خودداری کنید. اجازه ندهید حیوانات خانگی مانند گربه‌ها هنگام خواب ماهی‌ها به آکواریوم دسترسی داشته باشند. بر هم زدن خواب ماهی ها آن ها را وحشت زده خواهد کرد و استرس زیادی را به آن ها وارد می کند.

روشنایی آکواریوم

هنگام تغییر از تاریکی به روز، بهتر است روشنایی آکواریوم به تدریج افزایش یابد. می‌توانید این کار را با روشن کردن یک چراغ کم نور در اتاقی که با اکواریوم فاصله داشته باشد، برای مدتی قبل از روشن کردن چراغ اصلی آکواریوم، انجام دهید. چراغ های آکواریومی جدیدتر با روشنایی LED حتی می‌توانند طوری برنامه‌ریزی شوند که به تدریج در سپیده دم روشن شوند و همچنین به تدریج در غروب کم نور شوند و چرخه‌های طبیعی روز و شب را شبیه‌سازی کنند. استفاده از لامپ هایی با این ویژگی بهتر از روشن کردن ناگهانی چراغ آکواریوم در صبح و خاموش کردن مجدد آن در شب است.

نویسنده و مترجم: سعید عالی پور